Amasra’da 2017’de tesadüfen başlayan arkeolojik çalışmalar, 2024 yılında Cumhurbaşkanı kararnamesiyle bilimsel kazı statüsü kazandı. Antik Amastris kentindeki araştırmalar Prof. Dr. Fatma Bağdatlı Çam’ın bilimsel başkanlığında sürüyor.
Kazı nasıl başladı?
Her şey 2017 yılında, Amasra’nın Kum Mahallesi’nde bir okul inşaatı sırasında ortaya çıkan tarihi kalıntılarla başladı. Bulguların ardından alan koruma altına alındı ve Amasra Müzesi Müdürlüğü yürütücülüğünde arkeolojik çalışmalar başlatıldı.
Bir dönem ara verilen kazılara 2022’de yeniden başlandı; bu aşamada çalışmalar yine Amasra Müzesi Müdürlüğü başkanlığında, Bartın Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Fatma Bağdatlı Çam’ın danışmanlığında yürütüldü. 2024’te yerleşim, Cumhurbaşkanı kararnamesiyle bilimsel kazı ilan edildi ve çalışmalar Prof. Dr. Bağdatlı Çam’ın bilimsel başkanlığında devam ediyor.
Amastris antik kenti nerede?
Bartın il sınırları içindeki Amasra, Karadeniz’in antik coğrafyasında Paphlagonia bölgesinin kıyı kesiminde yer alır. Kent, batısındaki Herakleia Pontike (bugünkü Zonguldak, Ereğli) ve Tios (Zonguldak, Filyos) yerleşimlerinin doğusunda konumlanır.
Amasra, MÖ 7. yüzyılda Sésamos adıyla bir koloni kenti olarak kuruldu, Hellenistik dönemde amastris adıyla yeniden imar edildi ve Orta Çağ’ın sonlarına kadar önemini neredeyse hiç kaybetmedi.
Sesamos: kentin ilk adı
Amasra’daki antik yerleşime ilişkin en erken veriler Koloni Çağı’na uzanır. Kent, MÖ 7. yüzyılda Miletos’un kolonisi olarak Sesamos adıyla kuruldu.
Bu ismin geçtiği bilinen en eski kaynak Homeros’un La Ilíada‘sıdır. Destanda Paphlagonialıların ve Enetlerin başındaki Pylaimenes anlatılırken Kromna, Parthenios Irmağı’nın suladığı topraklar, Sesamos ve Kydoros birlikte anılır. Öte yandan Sesamos yerleşimine ait elde edilebilen tek maddi kanıt bugün için sikkelerdir.
Kraliçe Amastris ve kentin yeniden kuruluşu
Kente adını veren Amastris, son Pers Kralı Dareios’un soyundan gelen bir Pers prensesiydi ve Herakleia Pontike tiranı Dionysios’un eşiydi. Dionysios’un MÖ 305’teki ölümünün ardından Diadokh Lysimakhos ile evlendi.
MÖ 301’de Amastris, Sesamos kentini synoikismos yöntemiyle — yani Tion, Kromna ve Kytoros yerleşimlerini de kapsayacak biçimde birleştirerek — kendi adıyla yeniden kurdu. Kraliçenin kurduğu bu kente dair bugün elimizdeki tek ipucu yine onun bastırdığı sikkelerdir.
Pontus’tan Roma’ya, Bizans’tan Cenevizlilere
Kent, Hellenistik dönem boyunca Pontus Krallığı egemenliğinde kaldı. MÖ 66’da Pompeius’un Mithridates VI Eupator’u yenmesiyle Roma hakimiyetine girdi ve Pontus et Bithynia eyaletinin bir parçası oldu.
Bizans döneminde varlığını sürdüren Amastris, 13. yüzyılda bir Ceneviz kolonisi haline geldi. Kent, 1461’de Fatih Sultan Mehmet’in Karadeniz seferiyle Osmanlı topraklarına katılana dek Ceneviz yerleşimi olarak kaldı.
Çalışmalar sürüyor
Bilimsel kazı statüsüyle birlikte araştırmalar kesintisiz biçimde devam ediyor. Her sezon ortaya çıkan yeni buluntular, kentin Koloni Çağı’ndan Ceneviz dönemine uzanan kesintisiz yerleşim tarihine dair bilgileri genişletiyor.
Amasra’nın tarihine dair diğer yazılarımız: Amasra’nın eski ismi nedir?, Castillo de Amasra Y Museo Amasra.
